"Lisica Chytruska" (59)

Od czasu do czasu lubię sięgnąć po takie dość stare, klimatyczne, tradycyjne perełki.

To typowa białoruska bajka ludowa, jak tylko zobaczyłam okładkę w bibliotece, to aż się uśmiechnęłam od ucha do ucha. Nie wiem czy będziecie w stanie dorwać taki rzadki egzemplarz, ale bardzo serdecznie Was zachęcam do polowania na niego na bibliotecznych półkach ;)

Ale zacznijmy od początku :) Czy lubicie stare baśnie, legendy i klechdy? Czy odpowiedź brzmi TAAAAAK? Mam nadzieję! :D Jakbym miała się tak zastanowić, to zawsze jako pierwsze będę wspominać "Bursztynowe drzewo" Puzdrowskiego. Są to typowe klechdy domowe, które nadały smaczek mojemu dzieciństwu (może kiedyś z sentymentem do nich wrócę i Wam o nich opowiem).

"Lisica Chytruska" to śmieszna, jak i drastyczna bajka ukazująca głupotę w sąsiedztwie z innymi przywarami ludzi i zwierząt. Bohaterami są dziad i baba, którzy mądrością nie grzeszą (ujęłam to najdelikatniej jak mogłam:P) oraz przebiegła, chytra, mściwa lisica, byczek, pastuszkowie, wilk, niedźwiedź oraz źrebię. Sprawiedliwość jest wymierzana karykaturalnie i gwałtownie. Co mnie niestety troszkę drażni, to działanie typu: jak Ty komuś, tak on Tobie oraz drastyczna zemsta - ale właśnie takie opowiadania były w przeszłości prawie jedynymi jakie istniały i na których dzieci się wychowywały.

  

Żeby Was tak absolutnie nie odstraszyć, to nadmienię, iż lektura ta stara się uczyć przyjaźni i dzielenia się z innymi tym co się ma w posiadaniu, stara się ;). Morał? Nie czyń drugiemu, co Tobie nie miłe, bo inaczej spotka Cię kara, tutaj jest ona straszliwa i krzywdząca, tak żebyś zapamiętał na dobre!!!

Teraz bajki pisze się już inaczej, bardziej lekko, w 100% zgodne, poprawne, czasami są one nawet aż przynudnawe, bez cienia figlu, polotu, lub fortelu, np.: lisek kocha kurkę, piesek kotka, a kotek myszkę - no prawie;). Oczywiście są bardzo przydatne i pouczające, ale często jakże inne od tych które my poznawaliśmy, na których się wychowywaliśmy.

Ta lektura jest totalnym przeciwieństwem tego, co teraz jest uznawane za poprawne: ukazane są negatywne postawy, zazdrość, zawiść, śmierć, itp. Wiele takich niemiłych sytuacji można odkryć gdzie indziej, np.: w rosyjskiej bajce animowanej „Wilk i zając” - wilk pali faje, jedną za drugą - teraz jego działanie wydaje się gorszące i propagujące nieetyczne zachowanie oraz nałogi wśród dzieci, o jego lataniu za zającem i chęci mordu na jego postaci chyba nie muszę nikomu przypominać. No cóż, oglądałam te bajki w dzieciństwie i wcale mnie, jako małemu dzieciakowi, nie przychodziło do głowy, żeby brać sobie za przykład złego wilka i tak jak ona jarać fajki. Wilk wydawał mi się obrzydliwy, ohydny, odpychający i nigdy w życiu nie pomyślałam o tym, że chciałabym go naśladować (ale może to tylko ja byłam taką przegrzeczną, przecudną dziewuszką, hm?:D). Podobna historia jest z bajkami braci Grimm, które w oryginale były o wiele bardziej krwawe i szokujące, niż są powszechnie wszystkim znane ich ugrzecznione wersje.

„Lisica Chytruska”  należy raczej do lektur dość niepoprawnych i nie polecam jej do edukowania swoich pociech, polecam ją Wam, dorosłym! Dlatego warto ją dorwać? Żeby samemu docenić jej walory, tą swojskość, głupotę, a zaraz ciepło w sercu jakie można odczuć czytając ją i wspominając dzieciństwo. Treść jest dość naiwna i napisana nieciekawym językiem, ale ilustracje autorstwa Taciany Bierazieńskiej wynagradzają nam wszystkie niedociągnięcia. Dzięki nim witamy się z przeszłością i tą swojską, wiejską, naiwną tradycją. Bardzo żałuję, że w dzisiejszych czasach tak niewiele tego typu cacuszek można jeszcze odnaleźć. Zdecydowanie warto!

Wkraczamy w inny świat: brutalny, gwałtowny, ale gdzieś na pograniczu naszej świadomości czujemy się tu doskonale i wiemy, że to absolutnie nasza przeszłość - podobna do białoruskiej i radzieckiej - która była niemiłosiernie scalona z naszą polską, czy tego chcieliśmy czy nie. Myślę, że tak wyglądały bajki, które były opowiadane z pradziada na dziada, jeżeli niekoniecznie u nas w Polsce, to gdzieś całkiem niedaleko nas. Chociaż skoro kojarzę te typowo radzieckopodobne ilustracje z mojego dzieciństwa (moja mama miała sporą biblioteczkę tego typu bajek) i potrafię utożsamić z nimi swoją przeszłość, to ciężko mi traktować je jako nie moje, prawda? Sentyment pozostanie na zawsze. Udało mi się przypomnieć i odnaleźć coś pozytywnego z tej radzieckiej spuścizny.

Opracowanie Alesia Jakimowicza, Białoruska bajka ludowa, wyd. Mińsk Junactwa 1983r.,

Wiek czytelnika: 3+, 5+
wyzwanie: